• Armin Sijamić

Nesvakidašnji rat: Za 38 minuta odlučena sudbina zemlje

Prije 124 godine, 27. augusta 1896, vođen je i okončan najkraći rat u svjetskoj historiji. Ujedinjeno Kraljevstvo i Zanzibar vodili su rat za kojeg su historičari utvrdili da je trajao nekih 38 minuta. Međutim, i to vrijeme je bilo dovoljno za nekoliko stotina žrtava ovoga rata.


Danas ljudi prepoznaju Zanzibar uglavnom kao turističku destinaciju, otok smješten u blizini obala Tanzanije u istočnoj Africi, a poklonici rock muzike kao mjesto rođenja legendarnog Freddiea Mercurya iz grupe Queen. Međutim, prošlost ovoga otoka mnogo je sadržajnija i za svjetske okvire relevantnija od današnjih turističkih ljepota ovoga otoka kojeg zapljuskuje Indijski okean. Nekoć, Zanzibar je bio svjetski važan, kako zbog svojeg geografskog položaja, tako i zbog činjenice da su svojevremeno bili najveći svjetski izvoznici klinčića, ali i značajni izvoznici i nekih drugih začina, kao i kokosa.


Prirodna bogastva tog dijela svijeta, Britance su i dovele tamo, iako je službeni razlog bio suzbijanje trgovine robovima koji su se u Zanzibaru u lukama prodavali, odnosno kupovali. U želji da ovladaju sa što više resursa britanska kolonijalna politika dospjela je i do istoka Afrike i samog Zanzibara koji je tada bio sultanat. 


Još u 11 stoljeću Arapi iz Omana su počeli značajnije naseljavati ovaj otok, pa je on na neki način postao mjesto trgovine današnjeg Bliskog istoka i Afrike. To je dovelo do toga da stanovništvo Zanzibara bude većinski muslimansko, dok na ostale otpada jednocifreni procenat stanovništva. Međutim, i drugi narodi su plovili do Zanzibara. Neki od njih su bili Asirci, Sumeri, Feničani, Egipćani, Perzijanci, Indijci, Kinezi, pa i Holanđani i Englezi. Ali Arapi iz Omana su ostvarili najveći uticaj na otoku, koji su Zanzibar još 1698. godine pripojili svom sultanatu. Sultan Seyyid Said osjećao je da njegov prijestol u Muskatu u Omanu postaje ugrožen od različitih faktora, pa 1832. godine (mada postoje i izvori da se to dogodilo osam godina kasnije) premješta se u Zanzibar i njegovi nasljednici na različite načine upravljaju otokom sve do 1962. godine. Naporedo sa ovim događajima, formirale su i manje kolonije trgovaca iz Afrike i Indije, a koji su Zanzibar koristili kao mjesto plasmana svojih

Dolazak Britanaca na otok


Trgovina robovima na otoku odvijala se dugo godina. Britanci i Sjedinjene Američke Države odlučuju da sa takvom praksom se mora prestati. Ugovor iz Moresbya iz 1822. godine obavezao je Zanzibar da robove ne smiju prodavati kršćanskim državama. Međutim, dogovor se nije poštovao, a u trgovini su učestvovali i Evropljani i Arapi. Evropljani su robove kupovali i odvodili da rade na plantažama u njihovom vlasništvu u Indiji i Africi. A da bi nagledali sprovođenje sporazuma  za kojeg je bilo jasno da neće biti ispoštovan, u Zanzibar London i Washington šalju konzule. Ubrzo konzul Londona postaje najznačajnija politička figura na otoku, ili barem neko bez koga se ne može ništa odlučivati. 


Već 1858. godine sultan Majid bin Said proglasio je Zanzibar nezavisnim od Omana, a Britanci su ga u tome podržali i priznali kao suverena nad Zanzibarom. Novi sultan postao je odan Britancima, a u međuvremenu uživao je u raskoši koju je sebi stvorio, uključujući harem sa više desetina žena. Nametnuo je Zanzibar kao jedno od najbitnijih mjesta za trgovinu robovima. Nominalno sultan je upravljao i dijelom istočne obale Afrike, prevashodno teritorijama oko Mombase i Dar es Salaama. Taj dio obale Swahilija poznat je pod imenom Zanj.


Međutim, Evropa je u to doba bila u stalnoj napetosti i povremenim ratovima evropskih sila. Tako je Njemačka smatrala da Britanci i Francuzi, a zatim i Italijani, Belgijanci, Španci, Portugalci i Holanđani imaju kolonije koje Njemačka nema, te da im te kolonije daju prednost u razvoju nad Njemačkom, jer kolonije predstavljaju izvor sirovina i nova tržišta. Da ne bude zabune, Njemačka nije bila protiv kolonijalizma kao takvog. Riječ je o tome da je Njemačka ranije bila podjeljena u stotine manjih država, grofovija, gradova i sl., pa zbog toga nisu krenuli u zauzimanje prekomorskih teritorija. Kada je se Njemačka ujedinila, tražili su dio kolača prevashodno u Africi.


Da bi se Njemačkoj izašlo u susret i da bi se smanjile napetosti u Evropi, Britanci se odlučuju za pravljenje sporazuma sa Njemačkom oko rasppodjele teritorija na istoku Afrike. Njemačka dobija posjede u istočnoj Africi, a Britancima zauzvrat priznaje da je Zanj britanski protektorat. Dakle, od 1890. godine Zanzibar sa pripadajućim teritorijem na kontinentalnom dijelu Afrike postaje britanski protektorat, ali ne i kolonija. Međutim, govoreći o kontroli protektorata ili kolonije toga doba tu nije bilo puno razlike. Volja Britanaca se morala poštovati. Dok su trajale evropske diplomatske igre i crtanje afričkih granica, Zanzibar pored trgovine robovima razvija i trgovinu slonovačom, začinima, ali i drugim stvarima. Recimo, Zanzibar je imao prvu zgradu koja je dobila električnu energiju u Africi. Naravno, radilo se o zgradi gdje je boravio sultan. Dakle, i evropski proizvodi su nalazili mjesta na zanzibarskim tezgama, jer ukoliko bi neko želio u Africi evropsku robu, onda je Zanzibar bio dobro mjesto za kupovinu.


Povod i početak rata


Iako su uzroci dublji, a korijene rata treba tražiti u cjelokupnoj britanskoj politici prema istoku Afrike, te njihovom odnosu prema aspiracijama Njemačke da širi svoj uticaj na afričkom kontinentu, ovaj nesretni rat počeo je ustvari kao klasična borba za prijestol. Britanci su imali svojeg favorita kojeg su željeli ustoličiti, a one koje se opiru primjereno kazniti. Tako se i desilo.


25. augusta 1896. godine iznenada umire sultan Hamid bih Thuwaini, koji je bio vjerni britanski saradnik. Britanci su, naravno, nakon njegove smrti imali svoga favorita, ali stvari se nisu odvijale kako su Britanci željeli. Iako nije bio britanski izbor vlast preuzima nećak preminulog sultana dvadesetdevetogodišnji Khalid bin Bargash, izvodeći svojevrsni državni udar sa grupom lojalnih snaga sigurnosti. Okupio je vojsku koja je brojala nešto manje od tri hiljade ljudi i pripremio se za borbu. Njihove naoružanje su bili nekoliko topova, koje je prethodni sultan dobio od Njemačke na poklon, te nekoliko teških mitraljeza. Na moru, njihovo oružje bila je sultanova jahta „HHS Glasgow“, izgrađena od Britanaca za njegove potrebe. Radilo se o luksuznom brodu, a ne o ratnom. Već istoga dana, Khalid bin Bargash sebe je na ceremoniji uz počasnu paljbu imenovao za sultana. Britanci su mu dali kratak period da preispita svoju odluku, odnosno dali mu ultimatum da prihvati  zahtjev Londona. Zahtjev je glasio: odstupanje sa vlasti i prepuštanje mjesta sultana Hamudu bin Muhammedu, razoružavanje novookupljenje vojske i predaja.


Britanski izaslanik u Zanzibaru je pisao Londonu tražeći upute i odobrenje svoje akcije, a odgovor iz Londona je stigao telegramom 26. augusta i dato mu je odobrenje uz napomenu da poduzme samo one akcije koje će garantovati uspjeh. Prethodna vojska Zanzibara ostala je vjerna Thuwainiju i Britancima. Njih oko 900 nije dalo zakletvu novom sultanu, a za borbu protiv novoimenovanog sultana Britanci su im dodali 150 svojih dobro obučenih marinaca koji su ratovali po istočnoj Africi, desetine vojnika sa britanskih brodova koji su plovili u blizini Zanzibara, ili pak bili usidreni u lukama Zanzibara te osoblje konzulata zaduženo za sigurnost britanske misije. Britanski izaslanik nije gubio vrijeme čekajući da se protivnička strana pozicionira. Naime, oko palače sultana pristalice Khalida bin Bargasha pokušavale su napraviti utvrđene pozicije i braniti palaču.


Već narednog dana, 27. augusta 1896. godine Britanci iz pet brodova otvaraju paljbu po položaju Barghasevih pristalica. Bargash pokušava sada iznuditi vlasitu predaju, ali već je bilo kasno. Dobro obučeni britanski vojnici znali su kako lahko da poraze uglavnom neobučene zanzibarske vojnike koji su zaklon tražili u uglavnom drvenoj palači i improvizovanim utvrdama, a potom su potopili i pomenutu sultanovu jahtu. Oko 500 granata i nekoliko hiljada metaka iz teških mitraljeza i pušaka ispaljenih sa britanske strane bilo je dovoljno da se poraze Bargasheve snage. Tom prilikom ubijeno ih je, ili ranjeno oko 500. Na britanskoj strani jedina žrtva bio je ranjeni mornar. 


Bargash je se sklonio u njemački konzulat, a odakle je prebačen na kopneni dio Afrike u Mombasi, gdje je 1927. godine umro. Britanci su tražili njegovo izručenje, ali do njega nije došlo, mada se Bargash nikada nije više vratio na otok Zanzibar. Britanci su za njegovog nasljednika postavili lojalnog Hamuda bin Muhammeda, a od poražene strane tražili nadoknadu štete.

Nezavisnost Zanzibara


Nakon Drugog svjetskog rata bujali su afrički pokreti za nezavisnost.Velika Britanija nije više mogla zadržati sve kolonije i sve protektorate. 10. decembra 1963. godine prestao je britanski protektorat nad Zanzibarom, pa je Zanzibar postao ustavna monarhija pod upravom sultana. Međutim, nakon samo 28 dana u revoluciji Afro-Shirazi partije sultan je zbačen i proglašena je Narodna Republika Zanzibara i Pembe. Pomenuta partija je prethodno na izborima dobila više od polovine glasova i bili su nezadovoljni kako sultan se odnosi prema zemlji. Nazivu Zanzibara dodali su i ime otoka Pemba kako bi postigli što veće jedinstvo naroda. Sam naziv partije ustvari implicira da se radi o partiji Afrikanaca i muslimana sa Bliskog istoka.


Međutim, nezavisna država nije dugo opstala. Već 26. aprila 1964. godine oni se ujedinjuju sa Republikom Tanjganika, koja je tri godine ranije stekla nezavisnost od Velike Britanije, a obuhvatala je prostor istočne Afrike i tako nastaje Tanzanija koja postoji i danas kao nezavisna država.



DrugaStrana.info

Druga strana vijesti

 

Newsletter

  • Twitter
  • Facebook
  • RSS

© 2020 by Druga strana. 

Sva prava zadržana. Zabranjeno preuzimanje sadržaja bez dozvole izdavača.

A blog by A.Sijamić & S.Mirvić. Proudly made in Bosnia and Herzegovina.